Ideja o ujedinjenoj Evropi živjela je samo u idejama filozofa i proroka sve dok se suština same ideje nije iskoristila za ekonomski projekat i postala dugoročni politički cilj zemalja članica Evropske zajednice. Razmišljanja nastala u krugovima Pokreta otpora za vrijeme II svjetskog rata podstakla su nastanak koncepta takve organizacije zajedničkog života na kontinentu koji bi kao takav mogao nadživjeti nacionalne antagonizme.

Idejnim tvorcima Šumanovog plana, koji je 1950. g. doveo do stvaranja Evropske zajednice za ugalj i celik ( EZUČ), smatraju se Altiero Spineli ( italijanski federalista ) i Žan Mone ( funkcionalista ). Oni su predvodili dvije najjače intelektualne struje. Dok je Spineli bio zagovarač čvršćeg političkog jedinstva sa federalnim elementima od samog početka, Mone je više bio naklonjen funkcionalističkom pristupu, sa postupnim prenošenjem suverenih prava sa nacionalnog nad nadnacionalni nivo. To znači da se vremenom , sa pozitivnim rezultatima, od slabije prelazi u jaču integraciju. Danas ova dva koncepta ujedinjuje uvjerenje da, pored državnih i lokalnih vlasti, moraju poštojati nezavisne, demokratske evropske institucije nadležne za odlučivanje u onim područjima gdje je zajedničko djelovanje djelotvornije od pojedinačnog dejstva svake zemlje članice. A to se prije svega odnosi na: jedinstveno tržiste, moneterni sistem, ekonomsko i društveno spajanje, zapošljavanje, zaštitu životne sredine, spoljnu politiku i odbranu i uspostavljanje mira ibezbjednosti.

Na samom početku Zajednica je bila ograničena na stvaranje zajedničkog tržišta za ugalj i čelik za šest država osnivača ( Belgija, Francuska, Njemačka, Italija, Luksemburg i Holandija ). U poslijeratnom periodu, ona je bila konstruktivan odgovor na njemačko- francuski antagonizam, a svrha zajednice bila je očuvanje mira kroz kontrolu proizvodnje i prometa uglja i čelika, koji su bili glavni energenti tokom rata. Okupljala je i pobjednike i gubitnike evropskog rata u jednu institucionalnu strukturu koja im je omogućila da sarađuju kao ravnopravni partneri - od 1957. g. i kao Evropska ekonomska zajednica.

Uspjeh šestočlane zajednice podstakao je Dansku, Irsku i Veliku Britaniju da podnesu zahtjev za pristupanje Zajednici. Ona je prvi put proširena 1972. g. nakon mukotrpnih pregovora i protivljenja Francuske koja je za vrijeme vladavine De Gola dva puta ( 1961. g. i 1967. g. ) koristila svoje pravo veta da spriječi priključenje Velike Britanije. Povećanjem Zajednice sa šest na devet članova prošireno je njeno djelovanje na područja socijalne i regionalne politike, kao i na politiku zaštite životne sredine.

1. etapa: Faza osnivanja - Vizije i realnost ( 1947 – 1957)

2. etapa: Napredovanje i udarci - Razvoj zajednice do jedinstvenih pravnih akata ( 1958 – 1987)

3. etapa: Dinamicna promjena - Od Mastrihta preko Amsterdama do Nice (1988 - 2001)

Južnoevropske zemlje su se pridružile Zajednici i to:

- 1981 – Grčka

- 1986 - Španija i Portugal.

Ovo proširenje je nametnulo neodložno uvođenje strukturnih fondova kako bi se smanjile razvojne razlike unutar Zajednice.

Evropska zajednica je svojim prvim uspjesima pripremila temelj za političku zajednicu; međutim kakav god bio politički značaj ekonomije, ekonomska integracija neće odmah dovesti do političke.

“Evropesimizam” koji se pojavio početkom osamdesetih, pothranjivan posljedicama svjetske ekonomske krize i teškim nesuglasicama oko finansiranja Unije, ustupa mjesto novoj nadi za ponovno oživljavanje evropske dinamike. Na osnovu Bijele knjige koju je 1958. g. predstavila Komisija EZ-a pod predsjedništvom Žak Delor-a, utvrđena su načela uspostavljanja velikog unutrašnjeg tržista najkasnije do januara 1993. godine. Potpisivanjem jedinstvenog evropskog akta potvrđen je ovaj ambiciozan cilj i uvedeni su novi zakonski propisi za njegovo ostvarenje.

Promjena političke strukture cijele Evrope uslijedila je odmah nakon pada berlinskog zida i demokratizacije zemalja srednje i istočne Evrope. Zemlje članice odlučile su da učvrste međusobne veze, pa su započele pregovore o novom ugovoru čije je glavne odrednice potvrdio Evropski savjet u Mastrihtu 1991.g. Ugovor o Evropskoj uniji potpisan je u holandskom gradu Mastrihtu.

Tri nove zemlje su januara 1995. pristupile Uniji: Austrija, Finska i Švedska.

Zemlje članice su u Amsterdamu 1997. g. potpisale novi ugovor kojim prihvataju i učvršćuju politiku i nadležnost Evropske unije.

Evropska unija se dokazala kao uspješni mirotvorni model i kao odlučujuća tačka stabilnosti kako u političkom tako i privrednom smislu. Trinaest zemalja je do maja 2004. god. imalo status kandidata za članstvo u EU: Bugarska , Kipar, Česka, Estonija, Letonija, Litvanija, Mađarska, Malta, Poljska, Rumunija, Slovačka, Slovenija i Turska. Na Samitu EU u Kopenhagenu 12-13 decembra 2002.godine, odlučeno je da 2004. godine deset država (od predloženih 13) pristupi EU, a to su: Kipar, Česka, Estonija, Letonija, Litvanija, Mađarska, Malta, Poljska, Slovačka i Slovenija.

Sadašnju situaciju posmatramo kao istorijsku priliku koja je nastala poslije epohalnih promjena u godinama poslije 1989. Sa druge strane znači da je naš cilj evropska Evropa, dakle, Evropa koja će sačuvati i dalje razvijati svoj evropski identitet. Ovaj identitet vidljiv je u kulturalnoj raznolikosti, ali i u evropskoj kulturi u koju se ubrajaju i sa kojom je neraskidivo povezana demokratija, te ljudska prava kao centralne evropske vrijednosti.

13. decembar 2007.-Potpisan Lisabonski ugovor

Ugovor o reformi institucija Evropske unije (EU) kojim se pojednostavljuje mehanizam odlučivanja i rukovođenja u Uniji i omogućava ulazak novih članica, potpisan je danas u Lisabonu.  Ugovor potpisali svi evropski lideri. Usvajanjem Ugovora u Lisabonu konačno je riješena i duga kriza u Uniji, nastala 2005. odbacivanjem predloga evropskog Ustava na referendumima u Francuskoj i Holandiji.

Građani tih zemalja EU i na taj način su tada ispoljili strah od "preuranjenog" prijema novih članica, a posebno Turske.

Sadržinom ovog akta, EU će se na duži rok stabilizovati kao uravnotežena struktura podijeljenog nacionalnog i nadnacionalnog suvereniteta, a za dalju budućnost ostala je mogućnost da Unija postane "evropska federacija", s više centralizovanom političkom, ekonomskom i vojno-bezbjednosnom vlašću.

To, za sada, posebno odbijaju Velika Britanija i još neke članice EU.

"Ugovor iz Lisabona" treba da odagna i strahove od žestoke i, kako to vide neki slojevi i političke snage Unije, nelojalne konkurencije trećih zemalja i seljenja evropskih proizvodnih kapaciteta izvan EU.

Novi ugovor je suženiji temeljni akt EU od neusvojenog predloga ustava, jer su izostavljeni neki od "državnih" obilježja ustava, kao što su zastava i himna Unije.

Odluke će se ubuduće donositi većinom, a ne jednoglasno, u 50 novih oblasti koje uključuju pravnu i policijsku saradnju, obrazovanje i ekonomsku politiku.

Konsenzus je i dalje potreban za spoljnu politiku, odbranu, socijalna pitanja, oporezivanje i kulturu. Nacionalni parlamenti takođe dobijaju više prava da nadgledaju rad Evropskog parlamenta.

Lideri EU će birati predsjednika na petogodišnji mandat, čime će se zamijeniti sadašnji sistem po kome svakih šest mjeseci nova zemlja Unije predsjedava i vodi poslove dvadesetsedmorice.

Evropska komisija imaće 17 umjesto sadašnjih 27 komesara, koji će biti birani po sistemu rotacije između država na petogodišnji mandat.

"Ugovorom iz Lisabona" utvrđena su i prava građana EU, kao što su sloboda govora i vjeroispovesti, ali i prava na zaštitu, obrazovanje, kolektivne ugovore i poštene, pravedne uslove rada.

Riječ je o socijalnoj povelji koja će biti obavezujuća za 25 od 27 članica EU, jer su Britanija i Poljska izdejstvovale da budu izuzete od ove obaveze.

Poljska je, poslije dugih natezanja s ostalim partnerima, dobila i povlasticu da do 2014. ima veća prava pri glasanju nego što to po Ugovoru dozvoljava njen broj stanovnika.

Poljska neće morati da prihvati odluke većine u EU, u suštini, do 2017, a potom će odluke biti donošene glasovima 55 odsto zemalja članica i 65 odsto stanovništva Unije od 490 miliona žitelja.

Evropski parlament će biti smanjen sa 785 na 750 poslanika i predsjednika.

U maju 1946. god. Vinston Čerčil održao je čuveni govor u kojem poziva na osnivanje “ Sjedinjenih evropskih država” “Prvi korak u ponovnom osnivanju evropske porodice mora biti partnerstvo između Francuske i Njemačke. Samo na taj način Francuska može ponovo preuzeti moralno vođstvo Evrope. Nema oživljavanja Evrope bez duhovno snažne Francuske i duhovno snažne Njemačke. Struktura sjedinjenih evropskih država, ako će biti solidno i pravilno izgrađena, smanjiće važnost materijalne snage pojedinih država. Manje države biće jednako vrijedne kao i velike i gradiće svoje dostojanstvo na doprinosima zajedničkom cilju”